Ба хавопаймо нишастанро кай меомузем?

7 09 2010

Хавопаймо мепариду сари чанд вакт садои баланди «стюардесса» мебаромад: — Чанд бор гуфтам дар инчо нос накашед! Шумо чи хел одам гапа намефахмед?!

Якчанд сархо бо шунидани ин садо ба пушт тоб мехуранд. Мехоханд бубинанд, ки кист вай одами носкашидаги. Пас аз он ки уро диданд ба пеш тоб хурда дар суроги халтаи нос мешаванд. Гуё ба хотирашон носкаши омад. Ё фикр мекунанд, ки мешудааст-ку.

Пештархо ба гушам гохгох мерасид, ки гуё аз точикистонихо дехотихо маданияти камтар доранд ва шахрихо маданияти баландтар. Аммо чандин маротиба шохиди он гаштам, ки ин гап асос надорад. Аслан ин аз тарбияи дар оила гирифтааш сарчашма мегирад.

Вакти ба автобус ва ё хавопаймо нишастанро мебинив,  мехохи шахриро ба сари дехоти заниву дехотиро ба сари шахри… Назоратчиён хой-хой нагуянд на кудаки хурдсолро нигох мекунему на занхоро ва дарро пачак карда медароем. Гуё агар акиб монем бечо мемонда бошему мачбур чоямон болои болхои хавопаймо мешавад. Кай мо ба автобусу хавопаймо нишастанро меомухта бошем. Аз байни мусофирон як садо баромад: «Хой, хамотонба чо хаст шарманда накунетон!». Хайрият ин хел одамхо хам будаанд, гуфтам ба худ. Вале сохиби овоз дид ки касе уро гуш намекунад, у низ ба кашмакаши ба автобусдарои хамрох шуд. Гуё худ дар гапи худаш нобовар накард, ки мабодо бечо намонад. Ё шояд хост хамаро фиреб дода ором намояду худаш аз хама пеш ба хавопаймо дарояд…

Якчанд мусофирони намояндахои миллатхои славяни ба кашмакашхо хамрох намешуданд ва аз дур бо тамасхур назорат мекарданд. Дар хакикат аз хама охир онхо даромаданд ва чиптаро нишон дода чойхои худро сохиб шуданд. Дар чиптахо аслан раками чои нишаст сабт шудааст. Вале худи назоратчиён намегузоранд ки ба ракамхои чои нишаст риоя намоем: — Эээ, нишастан гиред дар дилхох чойхои холи!..

Русхо бошад саросема нашуда, даромада аз руи ракам чойи худро пайдо карданд ва «стюардессаро» даъват карда талаб карданд ки чойи онхоро холи намоянд. Стюардесса харчанд ба онхо фахмонд, ки аз руи ракам хеч кас нанишастааст ва ба дилхох чойхои холи нишастан гиранд. Аммо чун «дилхох чойхои холи» дар охири салун буд русдухтарон бо катъият талаб карданд ки бигзор хамин шахсоне ки дар чойхои онхо нишастаанд, хеста ба хамон «дилхох чойхои холи» рафта биншинанд. Мачбур чор нафаре ки бо хамин кадар зeру захм ва кашмакашихо яке аз аввалинхо даромада чойи нишаст гирифта буданд, гуё чангро бохта бошанд супсурх бо гушхои кашол хакораткунон ба акиби салун рафтанд.

Ин сахнаро дида, дарк кардам ки махз худи коркунони фурудгох, назоратчиёну «стюардесса»хо миллати моро ба хамин камбуди маданияти нишаст оварда расондаанд. Чунки агар мусофиронро на аз руи масали «хозирро хузур, гоибро шалгам» чойгир намоянд, балки аз руи раками чойи нишаст чобачо намоянд, онгох охиста-охиста ин талотупии вакти нишаст аз байн меравад ва мо аз тамасхур «эмин» мемонем. Дар хамаи чиптахо раками чои нишаст хаст-ку ё он ракамхо барои зебоии чипта аст? Бо риояи ин ракамхо хар кас хохад донист ки хох дер дарояд, хох барвакт аздусар дар хамон чойи худаш хохад нишаст.