Бархурди тамаддунҳо дар мисоли акаи Муллошо

27 03 2012

Вақте бa ҳамватанони муҳочирам
менигарам, баъзан дар бораи он
фикр мекунам, ки ҳамзистии намояндагони қавму миллиятҳои
гуногун ба андеша ва рафтори онҳо
таъсири худро мегузорад. Дар
мафкураи онҳо тағйирҳое ру
мезанад, ки бо таъсири муҳит пеш
омадаанд. Албатта, шояд решаву
бунёд бетағйир мемонад, аммо дар
рафтору муносибат одамон ҳамеша
аз ҳамдигар ибрате мегиранд.

Муҳочирони точик дар Русия
тадричан ба расму русуми бегона
ошно шудаву наздикй ва одат
пайдо мекунанд ва ин як раванди
мушкил аст. Ва мардуми таҳчоии рус
низ ба бисёр хислатҳои точикона
шинос шуда, ба онҳо одат кардаанд.

Барои намуна, агар ба утубус
(автобус) зане солхурда ворид
шаваду дар он курсии холие
намонда бошад, у филҳол аз байни нишастагон каллаи сиёҳ ва чеҳраи
гандумиро мечуяд. Вақте ки чунин
касро ёфт, мутмаин аст, ки чои
нишаст ҳам барояш пайдо шуд ва бо
дили пур суи у қадам мебардорад.
То андозае одоби точикон ин
одатро шакл дода бошад, мумкин
аст, баъзеҳо ҳаққи онҳоро ба
нишастан кам мебинанд.

Дар як баҳси интернетй як марди
рус аз точикон дифоъ карда,
таъкид намуд, ки аз точикон бисёр
чизҳоро омухтан мумкин аст.

Суханони у тахминан чунин садо
медоданд: агар дар роҳ садамае рух
диҳаду худравҳо (мошинҳо) чаппа
шаванд ва ин роҳ дар Точикистон
бошад, ҳамагон ба ёрй шитобида
одамонро начот медиҳанд,
худравхоро роста мегардонанд. Ва
агар ин роҳ дар Русия бошаду чунин
ҳодиса иттифоқ афтад, ҳамагон
тамошобин мешаванд. Телефонҳои
дастиро гирифта, то сухта хокистар
шудани худравҳо наворбардорй
мекунанд.

Ҳодисае, ки Мусову Муллошо
шоҳидаш буданд, гуфтахои болоро
таквият мебахшад. Онҳо як бегоҳ аз
кор меомаданд. Дар истгохи зарурй
аз утубус поин шуданд. Аз истгоҳ то
манзил боз 5 дақиқа пиёда роҳ
рафтан лозим буду ин роҳ аз канори
мактабе мегузашт. Вақте ба мактаб
наздик шуданд, диданд ки чаҳор —
панч чавони тахминан 15-16-сола
бо ҳам ғавғо доштанд. Лаҳзае аз
байн нагузашта ду нафари онҳо ба
ҳам дарафтод. Пас аз чанд зарбаи
мушт яке дигариро ба замин
афтонда, болояш савор шуда,
ҳамоно зербударо муштборон
мекард. Чавонҳои дигар хандону
ҳаячонзада телефонҳои дастии
худро аз чайбҳо бароварда, ба кор
андохтанд ва сар кардан ба
наворбардорй. Чанд роҳгузар як-як
истода воқеаро тамошо карда, боз
ба роҳи худ идома медоданд.

Акаи Муллошо ба суи чавонҳо
давид. Онеро, ки аз боло буду
бераҳмона муштзанй мекард,
дошта, канор кашид ва аз нафари
афтида дур кард. Нафари афтида
зуд бархост ва акнун у ба ҳучум
гузашт. Акаи Муллошо дар миёни
обу оташ, ҳисобашро гум карда буд.
Гоҳ якеашро медошту гоҳ дигареро.

Баъзан шояд аз ҳаячон буд, ки
точикиву русй «Шуд! Шуд! Всё!
Бас!» мегуфт. Ногоҳ нигоҳи Муллошо
ба чанде аз раҳгузарон афтод, ки
механдиданд. Дарҳол чашмони акаи
Муллошо Мусоро чустанд. Аммо
Мусо ором ба роҳи худ мерафт ва
қариб ба хамгашти куча расида буд.

Акаи Муллошо бо як азоб мушту
лагадҳоро чапғалат дода, худро аз
байни ҳарифон берун кашид ва ба
суи Мусо шитофт. Ҳафт-ҳашт қадам
ниҳода, бозистод ва боз ба
чавонҳо, ки сару руйи ҳамдигарро
хуншор карда буданд, нигарист.
Занозанй дар авч буд. Акаи
Муллошо гоҳ ба Мусо нигоҳ
меандохту, гоҳ ба роҳгузарони
тамошобин ва гоҳ ба чавонҳо. Боз
лаҳзае дудила монда сипас ба суи
Мусо роҳашро давом дод.





МАЁ ТВАЁ НЕ ПАНИМАИШ

25 03 2012

САРСУХАН

Кайҳо мехостам дар ин мавзуъ чизе бинависам. Андешаҳоям мисли калобаи риштаи саргуму печдарпечанд. Аз чй огоз кардану бо чй ба итмом расонидан мушкилй меовард.

Инак гилсовро(шпател) канор гузошта, илҳомамро фаро хондам ва калам ба даст гирифтам, то алами дилро аз когаз ситонам.

Мавзуъ: руспарастй ва русзабонии точикон. Нафароне, ки ба чунин беморй гирифторанду асабй нозук доранд, беҳтараш дар ҳаминчо нукта гузошта аз торнигор(блог) берун раванд, то боиси малоли хотири онҳо нагардад.

РАФТЕМ
Хуб, бо хонандагони азизе, ки мутолиаро идома медиҳанд меравем сари мавзуъ.
Хонандагони гиромй, ба саволи «Мо точикон кистем, чй миллатем ва чй хислат дорем? » чй посух мешавад гуфт?
Биёед мушт бар сина зада, мо Синову Хайёму Рудакиву Лоик доштем, намегуем. Мо давлати Сомониёну Самарканду Бухоро доштем, намегуем. Ин ҳама замони гузашта буд. Хозир мо кистем? Хар нафар, пиру чавон, аз олим то ба деҳкон, чй хидмате барои миллат, барои Ватан анчом дода метавонем?

НАМУНАИ ИБРАТ?
Барои як ҳарфи «а» ва «е» бо узбакҳо нотифокем ва муштбаргиребон мешавем. Онҳоро аз худ паст меҳисобем. Аммо онҳо тавонистанд ҳуввияти худшиносии миллии худро боло бардоранд. Онҳо дар Африка ҳам кушиш менамоянд бо забони худ ҳарф зананд. Ростй, ин хислати онҳо писандам омад. Чандин маротиба шоҳиди он будам, ки узбакҳо дар суҳбатхонаҳои мачозии интернетй, вебгоҳҳои чамъиятй, дар шаҳрҳои Русия ва дар Точикистон ба забони модарии худ эҳтиром гузошта бо узбакй ҳарф мезаданд. Кушиш менамоянд, ки вожае гушхароши узбакиро ба гуши атрофиён бирезанд ва лаззат ҳам мебаранд. Агар забони онҳо мисли забони порсй ширину гуворо мебуд, шояд онро байналмилалй ҳам эълон мекарданд.

МО ЧЙ?
Мо «доноем». Мо «замонавием». Мо «пешрафта» ва «тараккикардаем». Мо чапаю роста зур зада аз худ русидон метарошем. Эй кош ҳамон русиро бехатову дуруст донему навишта тавонем. Хидмати шоёне барои зиндадории забони бегона. «Доногии» мо ба дарачае расидааст, ки точик бо точик русй ҳарф мезанад.
Мо дар хонаи худ забони худро зери по кардаем. Забоне, ки дар зодбуми худ хору зор ва хандаовару нафратангез шудааст. Забоне, ки ба марг рубаруст.

ЧЙ БОЯД КАРД?
Дуруст аст, ки «Забондонй — чаҳондонй» гуфтаанд. Аммо ҳар забон дар ватани ҳамон забон истифода шавад беҳтар нест? Бигзор мисли узбакҳо дар тамоми курраи Замин забони худро воло надонем. Хадди акал дар Ватани худ, дар хонаи худ, дар вебгоху сухбатхонахои интернетй забони ширину гуворои худро эхтиром намоем.

Ин майдатарин корест, ки аз дасти хар нафари мо меояд. Майдатарин хидматест, ки хар нафари мо метавонем ба хотири эхтироми лафзи волидайни худ, ба хотири эхтироми бузургони гузашта, ба хотири эхтироми хоки азизи зодгоху сарзамини Точикистон анчом бидиҳем.
Чй гуфтед?





«БЛЕНТУЗА ДАРГИРОН»

18 03 2012

Имрузхо яке аз суханхои дустдоштаи акаи Муллошо «блентузата даргирон», ë «блентузама даргирондам» шудааст.

Гап дар сари он ки хафтаи гузашта у аз дуздбачахо бо нархи арзон телефони дастии замонавй бо ними нарх харидорй кард.
Акаи Муллошо аз хурсандиаш зуд ба Точикистон занг зада бо писарчаи мактабхонаш дар бораи телефон накл мекард: — Ана дидй, бароят телефоне харидам, ки ягон чураат надорад. Хамагй се тугмача дорад. Ба экранаш ангушт расонй, мефахмад…

Мусо дар холе, садои телевизорро паст мекард, то ба сухбати Муллошо халал нарасонад, илова кард: — Экранаш сенсорний гуед, у аз шумо хам доно хаст худаш мефахмад..

Акаи Муллошо: — Ха, экранаш серсорни. Блентуз дорад. Хайрият хамин Мусо будааст, ки интараф-онтараф корфармоияшро ба ман омухт. Аа? Ха. Ягон нафар Точикистон равад бо дасти у мефиристам.
Аа? Не. Метарсам хамрохам ба куча гирам. Боз милисахо кашида нагирад…

Хар нафаре, ки ба хонаи онхо мехмон мешуд, акаи Муллошо аввал аз блутуз ва таронахову клипхои телефони у мепурсид.

Дируз Мусо телефони Муллошоро хубтар аз назар гузаронда, гуфт ки ин телефон барои истифода аз интернет низ хеле хуб будааст. Акаи Муллошо дархол хохиш намуд, ки телефони уро бо интернет пайваст намояд.

Мусо пас соате телефонро ба Муллошо баргардонида, фахмонд:
— Ана, ба инчо медароед, сипас ба инчо ва баъд Операминй-ро интихоб карда пахш менамоед. Торнамохои (сайт) зарурии точикиро дар замимахо (закладки) сабт намудаам. Ана инаш оиди хабархои нав, ин дар бораи мусулмонй. Хуллас инхо хамааш торнигору (блог) торнамохои (сайт) точикй..

Акаи Муллошо бахузуртар качпахлу карда, бо як дасташ телефонро дошта бо ангушти ишоратии дасти дигараш боэхтиёт ба экран мерасонд ва сари чанд вакт бо домонаш экранро пок карда пасу пеши телефонро пуф-пуф мекард. Ангуштхои калони аз кори сохтмон пустрафтаи у гохо ба экран ночой нишаста дигар тугмахоро пахш мекард. Дархол бо суоли «Ин чо кард?»-гуён ба Мусо мурочиат мекард.

Ним соат хам нагузашта акаи Муллошо гуфт: — Ээ, Мусочон, ин чй забон аст? Ё ман точик нестам, ё интернет точикй нест. Ин чи калимахо? Намефахмам..

— Чиро? Кучояшро нафахмидед? — пурсон шуд Мусо.
Муллошо бо ангушти ишоратиаш тори сари бемуяшро хорида:
— Ту пурс, ки кучояшро фахмидам? Э ман ба президентхову лётчикхо чи кор дорам? Барои ман хамин корфармо пуламро дихаду ман ба хона фиристам. Э нашуд ин интернети ту. Чудо карда парто боз пул назанад. Аз хамон блентуз намонам. — гуфта телефонро ба Мусо дод.

Бахузуртар сар ба болин ниходу ба шафти хона нигарист ва охи сард кашида илова кард:
-Эх, имруз ягон одами блентуздор наомад…





Деворро кй ларзонд?

9 03 2012

Рузи дуввум аст, ки хамсояи девор ба девори мо кампире бо набераи тахминан 25 солааш гуд-гуд гуфта гаштааст. Пештар муомилаи хуб доштем. Хар бор бо хам салому алейк мегуфтем. Аммо имрузхо ба саломамон алейк намегирифтанд. Шунидем, ки аз пасамон мегуфт «..кучо гурезам аз дасти ин гайрирусхо.., чи хел ором буд бе инхо.. , инхо ба ин хучра омаданду на шаб оромиасту на руз.., аз ин хучра инхоро рондан даркор..» ва гайра ва хоказо.
Хайрон будем, ки мо ягон овози баланд набаровардаем. Сахар кор рафта, шаб меоем ва кушиш менамоем, ки ба касе зарар нарасонем. Бароямон муаммо буд, ки чаро муомилаи хамсоя бо мо якбора бад шуд.

Имконият ва лахзаеро интизор будем, ки бо онхо гуфтушунид намоем. Бегох дарро касе сахт куфт. Дарро кушодем ва кампири рус бо набераашро дидем. Хар ду баробар ба сари мо дод мезаданд, ки чаро инкадар ба девор бо чизе мезанед. То андозае, ки девор чунбид ва кати хобаш, ки чафси девор будааст ларзид.
Мо хайрон будем. Чунки коре бо девор накардаем. Фахмондани шудем, аммо онхо гуш намекарданд ва фарёд мезаданд, ки пулисро даъват хоханд кард.

Дарро пушида илочи кор мечустем, ки чи бояд кард. Аз долон садои кампир меомад, ки бо телефон пулисро даъват мекард. Мо шиносномахоямонро омода намуда интизори пулис будем. Аз долон дигар садое намеомад. Шояд кампир низ ба хучраи худ даромада пулисро интизор буд.
Телевизорро бо овози пастакак ба кор андохтем. Дар шабакаи махаллй барномаи хабарй сар шуд. Аввалин хабаре, ки пахш шуд дар бораи чанд соат пештар ба кайд гирифтани заминларза буд. Маркази он шахраки Тува буда, ба шахри Красноярск то 3 балл расидааст.

Чанд руз паи хам дар шахри Красноярск заминларза рух дода буд, ки ба 3,5 балл баробар буд. Ин хабарро шунида, фикр кардем, ки шояд кампиру наберааш аз заминларза бехабаранд. Дар хамин гуфтугузор будем, ки так-таки дар баланд шуд. Ана пулис хам омад гуфта дарро боз кардем. Аммо пулис неву кампир ва набераашро дидем. Хар ду бо лахни хуш аз мо бахшиш мепурсиданд, ки аз заминларза хабар надоштанд. Кампири бечора аз шарм сурх шуда буд ва илтичо мекард, ки уро бубахшему ба дил нагирем…





Оему равему боз оему равем

7 03 2012

Хар дафъа аз таасуроти сафар аз Русия ба хона, ё баръакс аз хона ба Русияро менавиштам. Аммо ин дафъа ин лахзахоро ба коми хотир фуру нишонда, ба дигар пахлухои сафар мутаваччех мешавам. Чунки кормандони фурудгохи Хучанд, хамонанд, ки хамон, то гулу гарки порахурй. Чй гуиву, чй нагуй. На одоб, на одамигарй, на инсоф, гуё подабонхоеро оварда хайати гумруку сархадбон гузоштаанд. Аз кумиссияи фитосанитария то даруни хавопаймо худро махбус ва ё худ ЗЕК хаёл мекунй. Аз хар тараф фишорхои равонй «Ъэ бача, ису бист!, Тэ дах сум!, Шуд бра!, Сумката намекобам дах сум те!, Хей, гир ира атдел бар! Магз пагзоша гир! Дах сум те тезтар!, Ку, хамшахр, аз кисат хама чизта бурор! Инаша ман мегирам, чавоб! Шумо хайна вай шашум столба равид (як наханг кисахора шиппонад)..»
Бинобар ин дар ин бора бехтараш хомуш монда, пас аз нишасти хавопаймо дар Русия, киссаро идома медихам.

ПЕШВОЗГИРЙ
Хавопаймои ширкати Сомонэйр ба шахри Красноярск фуруд омад. Хаво 18 дарача хунук буд. Ин хунуки барои мохи январ одати аст.
Нихоят, аз байни пешвозгирандагон, ки рохи баромадро банд карда буданд, бо кашмакашихо Мусо ва акаи Муллошо баромаданд. Мусо аз тудаи одамон канор рафта чомадони вазнинро ба замин гузошта ба гирду атроф чашм давонд. У чехраи шиносро мечуст. Шояд нафаре ба пешвози онхо омада бошад..

Муллошо Мусоро то рузи сафар мутмаин карда буд, ки якчанд нафар хешу табор ба пешвози у хоханд омад. Танхо рузи парвоз гуфт, ки касе ба пешвоз наомаданаш хам мумкин аст. Якеаш серкор шудаасту дигараш аз шахр дур будааст ва гайра хоказо. Чи хеле мегуянд, зимистон хатто гурба дар хона чойро танг менамояд..

Мусо ба телефони дастиаш симкорти махаллии Билайнро гузошту ба акаи Садриддин занг зад. Соат сеи шаб буд. Пас аз якчанд занг нихоят акаи Садриддин гуширо бардошта бо овози хоболуд ало гуфт. Мусо пас аз пурсупос фахмонд, ки у дар фурудгох аст ва нафари пешвозгиранда омада натавонист. Акаи Садриддин ваъда дод, ки пас аз соате хозир хохад шуд.

«АБОНЕНТ НЕ ДОСТУПЕН..»
Мусо акаи Муллошоро таскин дода ва гуфт, ки холо як дусти раштиаш хохад омад. Акаи Муллошо аз Мусо хохиш кард якбор ба чиянаш Мурод занг занад. Мурод яке аз онхое буд, ки бояд ба пешвоз меомад. Муллошо аз кисааш хамрох бо шиносномааш як банд когазхои кату печ бароварда аз байни навиштахо ба ду раками телефон ишора кард, ки ба хардуяш занг занад. Мусо базур ракамхои качу рост навиштаи акаи Муллошоро дар телефон чида занг зад. Аммо дар он тарафи алока садо омад ”Абонент временно недоступен…”. Мусо ба раками дуввум занг зад. Аз инаш бошад садо меомад , ”Аппарат абонента выключен или…” . Мусо бегап гуширо лахзае ба гуши акаи Муллошо дошт, то у худ бовар намояд. Ва телефонро ба кисааш гузошт. Муллошо абрувонашро дархаму бархам кашида гуфт ”Ээ, ин Мурод хеч оимбозиашро напартофт. Нафахмидам ин духтар чи гуфт.. Е ту ракамро нодуруст задй…
Аз афташ хобаст ин Мурод. Мусо, хайр ту хам аз хамон духтар хохиш накарди, ки Муродро бедор кунад..”
Мусо, ки бе ин хам сараш банди ёфтани чои хоб буд, аз хастагии рухй мадори посух додан ба Муллошоро надошт. Танхо дар чавоб «Ха» гуфту монд.