Музаффар ва «даркушоякон»

20 07 2015

Музаффар, пас аз он ки қурби рубли урусӣ поён рафт ва ҳуҷҷатнигорӣ дар Русия мушкилтар шуд, ба қарор омад дар Тоҷикистон кор ёфта, ба сомонӣ қаноат намояд. Барои ин аз токча дипломҳои чандин сол бекорхобидаашро пайдо кард. Онҳоро пафу-пуф карда аз чанг тоза намуд ва ба ҷӯстуҷӯи кор баромад. Гарчанде, ки ӯ солҳои охир дар сохтмон кор мекард, пайваста аз навигариҳои ихтисосаш ба худомӯзӣ машғул буд. Аммо муҳоҷират ӯро ба он расонд, ки аз соҳаи худ дур гашт ва донишу малакааш аз ҷавонони насли нав қафо монда буд. Музаффар аз рӯи ихтисоси муҳандис-иқтисодчӣ Донишгоҳи Давлатии ба номи Бобоҷон Ғафуровро хатм намуда буд. Ӯ ният кард барои сайқал додани малакаю таҷрибаи худ маҳз дар соҳаи роёна кор ёбад. Аз байн як моҳ нагузашта кори мувофиқи таъбашро ёфт. Вазифаи ӯ гардонандагии торнамои як ширкати хориҷӣ буд. Рӯзи дароз аз интернети бепул истифода бурда «чарида» мегашт.

Боре чашмаш ба торнамои Блогистон афтид, ки онҷо оиди аз тарафи ташкилотҳои байнанхалқӣ таҳти лоиҳаи «Ҳукумати электронӣ» ба ҳамаи ҳукуматҳои шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон ройгон торнамо (сайт) сохта додан навишта шуда буд. Муаллифи мақола, блогнавис Рустам Гулов дар поёни мақола оварда буд, ки аз 18 торнамоҳои вилояти Суғд ҳамагӣ 4-тоаш фаъол буданду халос. Ба сари Музаффар як фикр зад ва пагоҳаш роҳи ҳукумати ноҳияро пеш гирифт. Ӯ хеле мехост торнамои зодгоҳаш низ дар қатори дигар торнамоҳо фаъол бошаду аз худ дарак дода истад, ба воситаи он арзу шикоятҳои мардум ба мақомот расад ва умуман дар бораи фаъолияти раиси ноҳия мардум хабардор шуда истад.

Рӯзи қабули шахрвандон буд. Дар даромадгоҳи бинои ҳукумат ҷавоне фарбеҳак тахминан 20-25 сола менишаст, ки шаҳрвандонро ба қайд мегирифт ва бо кадом масъала омадани онҳоро низ сабт мекард. Ӯ шармгин метофт ва аз садои пасту шармгиниаш маълум буд, ба қарибӣ ба ин курсӣ нишастааст. Бисёр ҷавонони деҳа дар орзуи ба мақомот кор даромадан буданд. Баъзеҳо ҳатто омода буданд бо маоши 200-300 сомонӣ солҳо «даркушояк»-и раиси ноҳия шаванд. Онҳоро бародар ё падарашон аз ҷиҳати молӣ кумак карда, маслиҳат медоданд, ки бо дили гарму нарм дарҳоро кушодаю пӯшида гардад, то як рӯз не як рӯз «сабзида» болотар баромадан гирад. Ин ҷавон низ шояд бақарибӣ дастаҳои дарро ба дигаре гузошта, дар назди дарҳо менишастагӣ шудааст.

Пеш аз ӯ мӯйсафеде гуфт, ки мехоҳад дар бораи табобат аз дарди пойҳояш аз раиси ноҳия кӯмак пурсад. Пас аз пирамард ҷавони собиқ «даркушояк» аз ному насаб ва сабаби ташрифи Музаффар пурсон шуд. Вақте Музаффар гуфт, ки мехоҳад оиди торнамои ноҳия бо раис гап занад, он ҷавон ҳайрон-ҳайрон нигоҳ карду сипас ба коғаз «шабакаи интернет» навишту монд.

Дар навбат 4-5 нафар меистоданд, ки ҳамаашон солхӯрда ба назар мерасиданд. Инак навбат ба Музаффар расид. Аз паси дар як нафар, ки кораш боз ҳамон даркушоӣ буд сар берун карда, Музаффарро даъват намуд. Аммо ин «даркушояк»-одӣ набуд. Ба синну соли ҷавониаш нигоҳ накарда аллакай мисли мардони 40-50 сола, ё худ занҳои ҳомила шикамчадор буд. Қошҳои ба ҳам пайвастаи сиёҳу ғафс-ғафс бо сохти шикамчааш ҷӯр буданд. Музаффар ба маҷлисгоҳ даромад. Маҷлисгоҳ пур аз кормандони ҳукумат буд ва дар марказ, дар алоҳидагӣ нафаре менишаст, ки аз раис будани худ дарак медод. Одами паканаи бадқавоқ бо нигоҳи нодӯстона Музаффарро пешвоз гирифт. Музаффар каме даступо хӯрд. Лаҳзае худро дар дарбори амири Бухоро ҳис кард. Ё не, аниқтараш ба қабулгохи як диктатори давлати монархӣ шабеҳ буд.

Кам иттифоқ меафтид, ки ҷавоне ба қабули раиси ноҳия ояд. Чунки одатан ба «қабул» одамони солхӯрда ва калонсол меоянд. Аз ин буд, ки бо дидани як ҷавон аҳли маҷлисгоҳ дар интизоре, ки ӯ чӣ хоҳад гуфт бодиққат менигаристанд.

Музаффар базӯр худро ба даст гирифта, ба сухан даромад:
— Салому алейкум. Чанд сол пеш як ташкилоти байнанхалқӣ ҳамчун кӯмак, тибқи лоиҳаи ҳукумати электронӣ ба ҳамаи шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон торнамо, яъне сайт сохта дод. Аз он сайтҳо имрӯз ҳамагӣ 3-4 тоаш фаъолият мекунанду халос. Аз ҷумла сайти ноҳияи мо низ боре мавод нагузошт ва ҳоло тамоман фаъолият надорад. Ҷаноби раис, агар Шумо ба ин масъала мусоидат намуда, ҳаққи ширкати мобилии Бабилон, барои хостингу домен пардохт намоед, гардонандагии онро чанд муддат ройгон ва бемузд банда ба зимма мегирам.

Раис дар ҷавоб гуфт: — Чанд пул даркор барои Бабилон?
— Аниқ намедонам. Ин масъаларо бо Бабилон маслиҳат кардан даркор. Тахминан ҳудуди 500 сомонӣ дар як сол аст. – ба суоли раис ҷавоб дод Музаффар.

Раис бо абрӯҳои овезену лаби каҷи норизоёна ва бо ишораи дасташ ба як муовинаш фармон дод, ки бо Музаффар дар алоҳидагӣ гуфтугузор намояд. Муовини раис бо Музаффар аз маҷлисгоҳ берун шуданд. Муовин як марди тахминан 50 сола бо муйлабу мӯйҳои сафедидамида буд. Дар роҳрави беруни маҷлисгоҳ муовин гуфт: — Канӣ якбори дигар гап зан, ки чизеро нафаҳмидам.

Музаффар бори дигар гапро сар кард. Ҳанӯз суханашро ба охир нарасонида, муовини раис гуфт:
— Исто, исто. Ҳамин ҷо ист, ҳозир меоям.
Аз байн муддате нагузашта муовини раис бо он даркушояки қошсиёҳ ва боз як ҷавони дигар омаданд. Ҷавони дигар ба қавли русҳо «шустряк» метофт. Чашмонаш ва ҳолати ноороме дошт. Мехост аввалин шуда муамморо пай барад ва аввалин шуда онро ҳал намояд. Саросемавор чизе мегуфт, ки муовин сухани ӯро бурида гуфт:

— Ман нафаҳмидам, ки ту чӣ мегӯӣ, барои ҳамин ин ҷавонҳоро овардам, то онҳо мақсадатро фаҳманд. Акнун, якбори дигар аз аввалаш сар кун.

Музаффар хандаашро базӯр дошта, гапро аз аввалаш сар кард. Ин дафъа низ гапам тамом нашуда, ҷавони «даркушояк» гуфт:
— Биёед назди котиби раис дароем. У ин гапҳоро хубтар мефаҳмад.

Ҳамакаса ба ҳуҷрае даромаданд, ки онҷо боз як ҷавони дигаре менишаст. Пас аз салом муовини раис ҷавонро ба Музаффар ҳамчун котиби раис муаррифӣ карду гуфт:
-Акнун, боз якбори дигар аз аввали аввалаш сар кун.

Музаффар табассум карду гапро сар кард. Инбор кӯшиш кард терминҳоро камтар истифода барад ва возеҳу равшантар фикрашро иброз намояд. Гапамро тамом карду ҳама хомӯш буд. Хомӯшӣ барзиёд давом кард. Ҳама ба Музаффар нигариста интизор доштанд, ки боз чизе бигӯяд. Музаффар лаҳзае дар гуфтаҳояш шак кард. Зуд дар сараш варақгардон кард, то мабодо ягон гапаш ногуфта намонда бошад. Сипас «бо ҳамин тамом» гуфта, интизори андешаҳои онҳо шуд. Котиб хандида гуфт:

-Баъд чӣ? Баъд чӣ фоида мегирем? 500 сомонии пардохткарда кай ва чанд сомонӣ фоида меорад?

Музаффар дар ҳолати ногувор монда чӣ гуфтанашро надонист. Фикрҳое мисли «Шояд ӯ дуруст мегӯяд? Ин ахмақони дунё аз «Ҳукумати электронӣ»-ю сайтбозӣ чӣ фоида мегиранд?» ба сараш мезаданд. Ба саволи котиб ҳанӯз ҷавоб наёфта, ҷавони «шустряк» гуфт:
— Чӣ хел барои як сайт 500 сомонӣ додан даркор будааст? Мана ман ҳам сайт дорам. Имрӯзҳо ҳама сайт дорад. Ягон тин намедиҳем ку. Фақат мегабайти интернет харида, то тамом шуданаша дар сайт гаштан мегирем.

Музаффар пай бурд, ки ӯ сайт гуфта саҳифа дар «Одноклассник»-ро дар назар дорад. Табассум карду пурсид:
— Сайт дар «Одноклассник»? Бубахшед, вай сайт не, вай саҳифа аст. Саҳифа дар сайти «Одноклассник». Озодӣ нуқта те ҷе, президент нуқта те ҷе, азияплюс нуқта те ҷе, суғд нуқта те ҷе, хуҷанд нуқта те ҷе-ро шунидаед? Ин ҳам мисли ҳамонҳо. Шумо фақат ҳаққи бабилонро медиҳед. Баъд хадамоти матбуоти ҳукумат мавод омода мекунаду ман онҳоро дар торнамо мегузорам. Яъне тамоми дунё метавонад бохабар шавад, ки раиси ноҳия ба чӣ кор машғуласт, дар ноҳия кадом корҳо ба иҷро расида истодааст. Ин обрӯи ноҳия ва обрӯи ҳукумату раиси ноҳия метавонад бошад. – Дар ин вақт суханашро ҷавони «даркушояк»-и қошсиёҳ бурида, гуфт:

— Гуш кунед, ако, охир дар ноҳия антени бабилон суст аст…

— Бародар, антени бабилон ба сайт дахл надорад. Ба торнамо метавон тарики дигар симкартхо низ даромад. – Музаффар хандаашро базӯр дошта, фахмонданӣ шуд.
Ҷавони «шустряк» сухани ҳамкорашро бурида, гуфт:

— Истед, ки дар дастгоҳи президент ҳам сайти моро хонда метавонанд?
— Дар тамоми дунё! Дар ҳар ҷое ки интернет ҳаст. – ҷавоб дод Музаффар.
Муовин сарашро хорида гуфт:
-Фикри хуб. Дар бораи маъракаи ниҳолшинонӣ навиштан мумкин.
Котиби раис ба сухан даромада гуфт:

— Дар бюҷет пул нест. Намедонам раис розӣ мешуда бошанд, ё не. Лекин хабарҳоро ҳам худатон менависед.
Музаффар дигар маҷоли хандаашро фурӯ бурдан надошт. Худро аз асри 21 ба асри санг меҳмонирафта мепиндошт. Ӯ гуфт:

-Бародар, ман барномасоз, мутахассиси компютерӣ. Ман журналист не. Шумо бояд хабарнигоре дошта бошед, ки маводро омода карда, ба воситаи почтаи электронӣ фиристад ва ман танҳо онҳоро дар торнамо ҷой ба ҷой намоям. Ва ин хидматам бепул. Кадом ахмақ чунин пешниҳод мекунад?
Котиб гуфт:

— Ин тавр бошад, шумо як мактубу дархост нависед, чунки бедархост пул ҷудо карда намешавад.
Котиб кӯшиш мекард, худро ҷиддӣ ва доно нишон диҳад. Ба ҳар ҳол маълум буд, ки фармондиҳӣ ба ӯ писанд аст.
Музаффар аз ин суол ҳайрон шуда, пурсид:
-Боз чӣ хел мактубу дархост?
Котиб: — Як мактуб аз Бабилон ва дархост дар бораи сайт.

Музаффар: — Бародар, ман намояндаи Бабилон не, мефаҳмед? Масалан, шумо ба телефонии дастиатон худатон пул мемонед, ё бо мактуби хаттии Тселу Бабилон? Дархости чӣ нафаҳмидам?..
Котиб: — Хайр бабилонро монед. Пул ҷудо шавад худатон бурда ба Бабилон медиҳед. Дархост нависед. Ман матнашро мегӯям шумо варақу қалам гирифта нависед.
Музаффар: — Канӣ матнашро якбор гӯед.

Котиб: — Ба раиси ноҳия. Аз шумо эҳтиромона хоҳиш менамоям, ки барои ба ширкати бабилон 500 сомонӣ пардохт намудан ва сайти ноҳияро фаъол намудан мусоидат намоед.

Музаффар дигар намедонист бихандад ё бигиряд. Аз авзоъаш маълум буд, ки торҳои асабаш мисли тори дутор таранг шуданд. Нав фикрашро «луқма карда» партофтанӣ буд, ки ҷавони «шустряк» гуфт:
— 500 сомон? Э ман одноклассник бепул медароям-ку.

Муовин бошад илова кард: — Якбор назди навбатдоре, ки дар даромадгоҳ мешинад рафта аз аввали аввалаш ба ӯ гуфтан даркор, шояд ӯ фаҳмад..
Музаффар, тоқат накарда гуфт:
— Бародарон, мана ин рақами телефонам. Агар мабодо лозим шавам занг занед.
Дигар ба қафояш нигоҳ накарда, аз бинои ҳукумати ноҳия баромада рафт. Вақти аз дар баромадан ба гӯшаш садои ҷавони «даркушояк» мерасид, ки мегуфт, «Бефоида. Дар инҷо «антен»-и Бабилон суст аст.»





Гунҷишкакро сар набур, ки малахҳо сарат хоҳанд хурд

14 06 2015

malakh    Фишор ба дигарандешон, таъкиби озодфикрон, зиндони намудани ақлҳои солиму мухолифин ва маъракаи бадномсозии ҲНИТ-ро дида, ривояти воқеии омӯзандае ба ёдам омад.

Боре дар Чин аз тарси он, ки паррандаҳо гандумзорҳоро хароб накунанд ҳукумат зидди онҳо ба мубориза бархост. Ҳарҷо гунҷишкаке буд сар буриданд ва ҳар уқобе буд аз кишвар гурехт. Дар осмон дигар паррандае намонд. Аммо табиат ин гуна таъсиррасонии сохтаю сунъиро хуш напазируфт. Пас аз як сол малахҳо ҳамаҷоро забт карданд ва гандумзорро ба харобазор мубаддал намуданд.
Худовандо, кишвари моро аз «малахҳо» эмин нигаҳ дор!





Зулмоти поёни шаби сиёҳ (поёни достон)

21 02 2015

Пас аз ношто Некрӯзу Аслиддин ба беруни ошхона баромаданд.
Аммо он ду мусофири ҳамсафари онҳо, ки ба ошхона надаромада буданд дар берун набуданд. Некрӯз муҳаррики худравро ба кор андохта тахминан даҳ дақиқа интизори онҳо шуд. Ду се маротиба занги худравро низ пахш кард. Вале касе ҳозир нашуд.
— Аз афташ бо ягон худрави дигар рафтанд. – гуфт Некрӯз ва оҳиста-оҳиста худравро ба ҳаракат даровард.
— Ту онҳоро бо гапҳои сиёсиат тарсондӣ, ана аз бало ҳазар гуфта гурехтанд. – бо ханда гуфт Аслиддин.
Худрав баробари ба ҳаракат даромадан такон хурду муҳаррикаш хомӯш шуд.
— Эх миллати латтамиҷози ман! – гуфта муҳаррикро дубора ба кор андохту илова кард:
— Кайҳо дар сари худрав нанишаста будам, як-як фишангҳои «муфт»-у «ист» фаромуш мешаванд.
— Маълум аст. Дасту поят меларзанд. Маро сиҳат саломат ба назди модари пирам расонӣ шуд. Худо нигаҳбон бошад, дар як ғанабчае, ки дар ҳавопаймо рафтам хоби нағз надидам. – аз тирезаи худрав ба куҳҳои сар ба фалаккашидаи ағбаи Шаҳристон назар карда гуфт Аслиддин.
Некрӯз, ки худравро аз ҳавлии ошхона ронда ба роҳи асосӣ пайваст мешуд, пурсид:
— Боз чӣ хоб дидӣ, Туруш? Дар ҳамон танҳоиҳои муҳоҷират «шизофреник» нашудаи-ку?
— Шояд. Аммо бисёр мехостам аз фурудгоҳ бе ту берун ояму сафарамро бе ту идома диҳам.. – Аслиддин аз қуллаҳои барфпӯш чашм наканда гуфт.
— Эй эй, Аслӣ, ба ман чӣ дахл дорад, ё дар хобат ман ҳам будам? – бо табассум пурсид Некрӯз.
— Бале. – Аслиддин аз куҳҳо чашм канд ва ба Некрӯз нигариста посух дод.
Некрӯз бо ҳамон табассум аз роҳ чашм наканда гуфт:
— Хобатро ба об гӯй мегӯянд. Ҳозир айнан қад-қади дарёи Зарафшон рафта истодаем. Метавонӣ ҳоло ба ӯ гуфтан гирӣ.
Аслиддин ба дарё нигариста: — пас аз се рӯз баъд мегӯям. – гуфт.
Некрӯз гуфт: — Эх Туруш, ту аниқ «шизофреник» шудаӣ.
— Дар хона як оши як ба як фармоиш дода баъд дар сари дастархон… Эй! Роҳ! Гардон! – Аслиддин ба роҳ ишора карда дод зад. Некрӯз чамбаракро зуд ба самти рост гардонида баробари он ба пойфишанги «ист» пахш кард. Худрави боркашони «Камаз», ки аз самти муқобил меомад бо садои занги даҳшатафканаш аз паҳлӯи онҳо гузашта ғурросзанон гузашта рафт. Ронандаи «Камаз» аз тирезааш дуғ зада чизе гуфт. Аслиддину Некрӯз аз тарс «шах» шуда буданд. Рангу рӯи Некрӯз парида сап-сафед гашта буд. Бо ҳарду дастонаш чамбаракро сахт қапида буд ва дастонаш меларзиданд. Ба Аслиддин нигариста пурсид: — Ӯ дод зада чӣ гуфт?
— Нашунидам чӣ гуфт. Некрӯз, ту ба роҳ нигоҳ кун, ба ман чӣ нигоҳ мекунӣ? Гапи маро бо гушонат мешунавӣ, на бо чашмонат. Худо раҳмамонро хурд. Қариб ҳамон таъбири хобам мебаромад. – гуфт Аслиддин.
Некрӯз чизе нагуфта худравро дубора ба ҳаракат даровард.

Дар деҳа хабари худравхарии Некрӯз аллакай паҳн шуда буд ва аз омад-омади Аслиддину Некрӯз хешу табори ҳарду хабардор шуда буданд.
Аз чашмони ҳамсари Аслиддин ашк мерехт. Ин на ашки шодӣ ва на ашки ғам буд, балки барои оши палав пиёз реза мекард. Модари Аслиддин, ки сабзӣ реза мекард ба келинаш рӯй оварда гуфт: — Шуд. Мондагиашро ман реза мекунам, ту рафта дегро мон.

Некрӯз ба зонуи Аслиддин як шаппотӣ зада бо ханда гуфт: — Хез, Туруш! Қариб расидем. Камтари дигар монд. Ин қадар хоб нарав, ки боз ягон хоби дигар набинӣ.
Аслиддин хоб набуд, танҳо чашмонашро пӯшида ба пуштмонак такя зада буд. Ба сухани Некрӯз эътибор надода аз ҷой наҷунбид ва чашмонашро кушоду гирду атрофро назар кард ва боз такя зада чашмонашро пӯшид.
Акнун, ки онҳо аз купрук гузашта буданд дарёи Зарафшон дар тарафи Аслиддин буд. Худрав ба гардиши роҳ наздик шуд. Самти муқобили он тарафи гардиш дида намешуд. Некрӯз боэҳтиёт суръатро каме суст кард. Нохост худраве аз гардиш дида шуд, ки бо суръати баланд ба муқобили онҳо баромад. Суръати баланди худрави муқобил имкон надод, ки аз роҳаш набарояд. Некрӯз фарёд зада аз тарси он ки ба худрави муқобил барнахӯрад чамбаракро ба рост тоб дод. Вақте худрав бо суръати баланд лағжида аз роҳ берун шуд ва ба ҷар сарозер мешуд Некрӯз фарёд зада дарро кушода худро берун партофт. Дигар чизе дар ёди Некрӯз набуд. Некрӯз чаппаю роста шуда ба дарё афтидани худравро надид, аммо садои баланди ба сангҳо бархурдану ба об афтидани он ба гӯшаш расид. Ҳарчанд мехост дод зада «Аслӣ, худро берун парто!» гӯяд, аммо лабонаш ба ӯ итоат намекарданд. Гармии хунро ки сару пешониаш мерехт дар чашмонаш ҳис кард ва каме нагузашта аз ҳуш рафт.

Пас аз чор рӯз.
Муфаттиш дар интизори ба ҳуш омадани Некрӯз дар беморхонаи маркази ноҳия гаштугузор мекард, ки нохост наъраи гиряолуде аз як ҳуҷра баланд шуд, «Парто! Аслӣ, худро берун партооо! Аслӣӣӣ…»

Мардони деҳа таи ин рӯзҳо аз гирду атрофи макони садама сар карда то деҳаҳои поёноб ҷасади Аслиддинро мекофтанд.

Модари Аслиддин дар иҳотаи ҳамсоязанҳо гоҳ ба ҳуш меомаду боз аз ҳуш мерафт.

Ҳамсари Аслиддин аз ақл бегона сухан мекард. Гоҳ худ ба худ чизе гуфта механдид, гоҳ соатҳо ба як нукта нигоҳ карда карахт менишаст.

Ниҳоят хабар расид, ки ҷасади Аслиддинро аз дамоби паси хонаашон пайдо кардаанд.





Муллошо ва kinder-surprize

14 04 2014

kinder-surprise                Фурудгоҳи шаҳри Навасибир (Новосибирск). Мусо ва Муллошо дар ниҳояти бозгашт аз Русия ба Тоҷикистон. Ҳарду аз тафтиши сарҳадбонҳо гузашта навбат ба муоинаи боғоҷи дастӣ расид. Корманди фурудгоҳ, зани миёнасоли урус, ҳангоми азназаргузаронии борхалтаи Муллошо табассум кард. Мусо кунҷковона сабаби табассуми он занакро фаҳмиданӣ шуда гардан дароз кард, то даруни борхалтаи Муллошоро бубинад.

Муллошо аз борхалтааш қуттичаҳои зарди тухмшаклро берун мемонд. Ин бозичаҳои сохташавандаи киндерсюрприз, бе қабати шоколотӣ буданд. Муллошо як-як қуттичаҳоро мекушоду бозичаҳоро нишон медод ва аз нав пӯшонида берун аз борхалта мегузошт.

Муллошо нигоҳи дуздонаи Мусоро пай бурда, китфонашро паҳн кард то бо тани худ борхалтаашро аз назари Мусо пинҳон намояд. Мусо бошад гоҳ аз болои китф, гоҳ аз зери оринҷи Муллошо тамошо мекард. Муллошо бетоқат шуда, бо забони урусӣ гуфт:
— Маладой челавек, прахадите дальше! Не мешайте! Идите на свой дарога!
Корманди фурудгоҳ Муллошоро дастгирӣ карда низ гуфт:
— Да, да. Чего уставились?
Мусо табассум карду саросема аз назди онҳо дур шуд. Муллошо ки ба Мусо бо урусӣ Харф зада буд аз тарафгирии ин зани корманди фурудгоҳ руҳбаланд шуда бо тоҷикӣ ба ӯ гуфт:
— Ин Мусояш ҳэъ одами хира да. Агар ҳамин киндерчаҳоро дида бошад, кора бало зад. Як сол мазоҳ карда гуфта мегардад… Корманди фурудгоҳ чизе нафаҳмида ҳайрон-ҳайрон нигоҳ карда гуфт:
— Ладно соберите свои вещи обратно в сумку и проходите дальше.

Муллошо ҳамаи тафтишҳоро гузашта ба ҳолли интизорӣ ворид гашт ва ба назди Мусо, ки дар курсие менишаст рафта нишаст. Мусо бо бехи бинӣ пуххос занон пастак-пастак механдид ва руяшро бо дастонаш дошта аз байни ангуштонаш гоҳ-гоҳ ба Муллошо нигоҳ мекард. Муллошодигар тоқаташ намонда гуфт:
— Ҳа? Чӣ шудааст? Бозичаҳои напанав ку. Шакалоташ об шуда рехт бозичаҳош монд мегӯям. Мебарам бачаҳоям бозӣ мекунанд.
Мусо дар посух:
— Не. Шабҳои аввал ҳамроҳи янга дар «перерыв»-ҳои нимашаби онҳоро «собирать» кунед баъд саҳарӣ ба бачаҳо диҳед.
Ҳарду қаҳ-қаҳ зада хандиданд….

Ҳанӯз тахминан як сол пеш Мусою Муллошо маҷбур буданд дар як вагончаи ҷои кор ҳамроҳи ду қирғиз зиндагӣ намоянд. Ҳамаашон дар як коргоҳ кор мекарданд. Хӯроки нисфирӯзӣ аз тарафи коргоҳ буд. Хӯроки бегоҳирӯзиро бо навбат аз мағоза мехариданд. Рӯзе навбати як ҳамкори қирғизашон расиду ӯ пурсид, ки аз мағоза чӣ орад? Ҳама тухм фармоиш доданд. Қирғизи бечора аз супермаркет дар ду ҳазор тухмгӯён 30-то шоколоти киндер-сюрприз оварда буд. )))))





Барномасозй, сиёсат ва алгоритми «ERROR»-дода

17 06 2013

Британияи Кабир қарор кардааст, ки дар дабистонҳо ба кӯдакон аз панҷ сола сар карда асосҳои барномасозиро омӯзанд. (www.zdnet.com/uk/programming-set-to-be-core-of-new-computing-classes-for-english-kids-7000011053/)

Хеле иқдоми оқилона дар ин замони ҷангҳои иттилоот. Дар ин замоне, ки интернету компютер ба мудҳиштарин яроқ табдил меёбанд.

Чӣ? Мактабҳои мо? Фикр ба саратон омад, ки ҳоло аз ҳолу аҳволи мактабҳои Тоҷикистон сухан оғоз хоҳад шуд?
Не, не. Хато кардед. Мо куҷову онҳо куҷо.. Охир толибилмҳои мо расо даҳ сол пас, дар синни 15-солагӣ асосҳои барномасозиро меомӯзанд. Ин матлабро на бо мақсади муқоисаи мактабҳои Британияи Кабир бо мактабҳои Тоҷикистон навишта истодаам, балки барномасозиро дар охир бурда ба сиёсат часпонданиам. Намехоҳам дар поёни матлаб хонандае назар нависад, ки «..муқоисаи Британияи Кабир бо Тоҷикистон ин аблаҳист..»

Биёед атрофи он меандешем, ки чӣ чиз ҳукумати Британияи Кабирро водор кард, ки ба чунин иқдом даст занад? Чӣ чизро дар ин касб диданд? Чаро мехоҳанд, ки кӯдаки панҷсола ба забони барномасозӣ шинос шавад?

Бармегардем ба сархати(абзац) дуввуми навиштор.
«Дар ин замоне, ки интернету компютер ба мудҳиштарин яроқ табдил меёбанд.» Дунё – дунёи ахбору иттилооту маълумот шуд. Иттилоот дорӣ — яроқ дорӣ. Ин кӯдакон дар оянда метавонанд «истеҳсолоти» иттилоотро барои кишварашон таъмин намоянд.
Бубинед масалан Фейсбуку Одноклассникро ду-се барномасоз аз рӯи хоҳиши худ сохтанд ва миллионҳо истифодабаранда аз рӯи схемаи онҳо муошират менамоянд.

Агар фаротар аз он назар афканем маҳз малакаи барномасозӣ метавонад тарзи ботартиб чидани мақсаду маром ва ноил шудан ба онро ба кӯдаки панҷсолаи англис омӯзад. Аз хурдӣ ӯ аллакай шарт гузоштанро меомӯзад, «агар …. сипас – вагарна …. онгоҳ » (If..Then..Else..)..
Аз хурдӣ бо ифодаҳои мантиқии «ВА-Ё-ҲА-НЕ..» шинос мешавад, ва чи будани алгоритми шоханоку давриро аз худ менамояд. Ин кӯдак дар оянда худ метавонад алгоритми ҳаёташро ба тартиб дарорад ва дар ҳама соҳа муваффақ бошад.

Барномасозони собиқ бештар дар соҳаҳои роҳбарикунанда метавонанд комёб бошанд. Аз ин бармеояд, ки барномасоз ва сиёсатмадор ҳарду аз як чашма об мехӯранд. Сиёсати давлатдорӣ низ алгоритми иҷроиши амалро мехоҳад. То андозае амалҳоро бояд ботартиб гузошт, ки барнома иҷро шавад.

Як мисоли одӣ. Зайд Саидовро кӣ мешинохт? (Дарвоқеъ, ӯ низ собиқ барномасоз будааст.) Ғайр аз як гурӯҳи хурди маҳалу атрофиёнаш дигар касе ӯро намешинохт. Тасмим гирифт, ки ҳизбе таъсис медиҳад. Вокунишу муносибати мардум ба ӯву ҳизби ӯ нобоварона, бадгумона ва эҳтиёткорона буд. Бисёриҳо ақида доштанд, ки ин ҳизби кисагӣ хоҳад шуд. Интизор ҳам буданд, ки ин ҳизбро ҳукумат чӣ хел пешвоз мегирад ва дар чӣ муддат сабти ном мешавад?

Дар ин ҳолат агар собиқ барномасозе дар ҳукумат мебуд алгоритмро тавре тарҳрезӣ мекард, ки ҳам ин қадар шӯру мағал намехест, ҳам тарафдорони мардумиашро аз даст намедод ва ҳам обрӯяшро дар арсаи ҷаҳонӣ боло мебурд. Ҳукумат бояд дарҳол аз ин ҳизб истиқбол мекард ва дар кӯтоҳтарин фурсат онро сабтином мекард. Дар ин ҳол оё номи Зайд Саид мисли ҳозир расонаӣ мешуд? Оё мардум ба шӯр меомад? Оё чандин фаъолоне, ки калаванда буданд 180 градус зидди ин давлатдорӣ мегаштанд? Оё номи бе ин ҳам пасти Давлат боз пасттар мешуд? НА , НА ва боз ҳам НА. Чӣ хеле ки мардум ба Зайд Саидов ва ҳизби ӯ нобоварона назар мекарду кисагиаш мехонд, ҳаминтавр мемонд ва гумонҳо афзунтар мешуданд. Ва дар оянда, ҳукумат метавонист ин ҳизбро зери бол гирифта, ба манфиати худ истифода барад.
Аммо афсӯс, ки бештари мансабдорон собиқ тракторчӣ ҳастанд ва сиёсатро чун замини шудгор мефаҳманду равшанфикрону фаъолонро чун алафҳои харкуркунаку сагряк.
Ё шояд, алгоритми сохтаи онҳо то ҳадде мушкилфаҳм аст, ки қудрати фаҳмиши мо намерасад?





Биёед дигар пора надиҳем

6 06 2013

(аз нақли як рафиқам)
Ниҳоят пас аз як соли танаффус имрӯз дар Донишгоҳ имтиҳони давлатиро супордам. Ба имтиҳон омода набудам. Нақша доштам, ки пора дода ягон сеи покаҷ мегирам. Саҳарӣ дар кисаи чапам як коғаз бо акси Исмоили Сомонӣ (яъне сад сомона) гузошта, бетайёрӣ ба имтиҳонсупорӣ рафтам. То оғоз шудани имтиҳон дақиқаҳо монда буданд. Синф ороста ва барои гузаронидани имтиҳон омода буд. Яке аз ёрдамчиёни комиссияи имтиҳонгирӣ донишҷӯҳоро як-як даъват карда «ставка»-ро мегуфт ва маблағ ҷамъ мекард. Навбат ба ман расид.

«Чӣ кор мекунед? Ҳаққи муаллимҳоро медиҳед?» пурсид аз ман ёрдамчӣ.
«Чанд пул мехоҳанд?» ба савол савол додам.
«Яксаду панҷоҳ сомонӣ барои баҳои се ва бист сомонӣ барои ташкиливу дигар хароҷотҳо. Хамагӣ яксаду ҳафтод сомонӣ мешавад.»

Бо шунидани ин сумма бо худ афсӯс хурдам, ки аз хона пул кам гирифтаам. Ва ба ёрдамчӣ гуфтам, ки бо дониши худ месупорам. Ёрдамчӣ боз маро руҳбаланд ҳам кард, ки «Ихтиёратон. Аслан мушкил нест ва саволҳо аз ҳамон дарсҳои гузаштаанд. Муҳимаш бештар гап задан даркор. Интавр бошад танҳо бист сомонӣ — пули ташкилиро диҳед шуд.»

Ба ёрдамчӣ бист сомонӣ додаму ба имтиҳон даромадам. Ҳама донишҷӯён билет гирифтем ва ба ҷойҳои худ нишастем. Яке аз аъзоҳои комиссия барои ҳар як донишҷӯ варақҳое дод, ки дар он посухҳои билеташон оварда шудаанд. Ва инҷо дидам, ки танҳо ман будаам поранадода. Ҳамагон ончӣ дар коғаз буд рӯйбардор мекарданд. Ин ҳолат фазои имтиҳони давлатиро ки воҳиманок метофт ба фазои як санҷишчаи мактаби миёна монанд кард.

Соли гузашта, ки дар Русия будам ба имтиҳони давлатӣ омада натавонистам ва аз ҳамонҷо ба роҳбарамон пешниҳод кардам, то барои баҳои имтиҳон 300 доллар фиристам. Аммо ӯ рад кард, ки бе будани худат ин кор ғайриимкон ҳаст. То як андоза хурсанд ҳам шуда будам, ки ниҳоят дар Ватанам тартибот ҷорӣ шуда истодааст.

Қисса кӯтоҳ аъзои комиссия ҷавоби маро сазовори баҳои чор донистанд. Ҳатто раиси комиссия хандида ишора кард, ки ман ягона нафаре будаам имрӯз «честный» имтиҳон супордам.

Хонандаи азиз, ин навиштор ҳаргиз ба маънои худтаърифкунӣ набуд, балки даъват аз донишомӯзон аст, ки камтарак хонанд. Ман аз ду суоли он билет ба ягонтоаш онқадар ҷавоби пурра надодам. Шаф-шаф гуфта атрофи дигар мавзӯҳои медонистаам чарх зада, гоҳ аз ток мегуфтаму гоҳ аз бед. Фикр кардам, ки ҷавобам барои баҳои се месазад, аммо муаллимон ба ман чор монданд. Ман бо 270 сомонӣ баҳои серо нахаридам ва бепора баҳои чор гирифтам.

Яъне гуфтаниам, ки мешудааст! Бо дониш таҳсил кардан ҳам мешудааст. Агар каме дарсҳоро хонда бо тайёрӣ меомадам, шояд панҷ ҳам мегузоштанд.
Донишҷӯҳои азиз, пас чаро пора медиҳем? Чаро каме худро машаққат дода намехонем, мутолиа намекунем? Фардо аз мо чи гуна мутахасис мебарояд? Чаро ризқи худро бо ду дасти адаб бароварда медиҳем? Порадиҳиро на танҳо қонун, балки дини Исломи азиз манъ кардааст. Чаро кӯшиш намекунем, ки ҳақиқату адолат пойдор бошад? Аз даҳон оташ мепаронем, ки ин Вазорати маориф ва ин ҳукумат ба фасод ғутидааст. Аз ин бармеояд, ки мо худ гунаҳкорем. Худамон фасодро дар ҷомеа равнақ медиҳем. Мубориза зидди порахӯриро бояд маҳз донишҷӯён ва аз Донишгоҳу Омӯзишгоҳҳо оғоз кунанд. Чунки ин одати бад ба мо мечаспаду минбаъд ба ҳар идорае, ки корафтода шавем боз ва боз пора хоҳем дод.





Сарқонун ё китоби афсонаҳо?

22 05 2013

Сарқонуни Ҷумҳурии Тоҷикистонро варақ мезанаму хаёл мекунам он моддаҳо барои ягон давлати дигар бошанд. Нобоварона бори дигар пасу пеши китобро мехонам ва соли нашрашро меҷӯям. Ба худ меандешам, ки шояд ин моддаҳо дар гузашта буданд ва ҳоло тағиротҳо ворид гардидаанд. Роёнаро ба кор андохта ба сомонаи интернетии mfa.tj рафтам ва ба мутолиаи қонунҳо дар он сомона шурӯъ намудам.
Ҳайронии ман аз хондани моддаи 5 сар шуд.
«моддаи 5. Инсон ҳуқуқ ва озодиҳои он арзишҳои олӣ мебошанд.
Ҳаёт, қадр, номус ва дигар ҳуқуқҳои фитрии инсон дахлнопазиранд.
Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро давлат эътироф, риоя ва ҳифз менамояд.»

Хонандаи муҳтарам, аз ин ҷумлаҳои дуруғини сарқонун хандаат омад ё гиря? Саросема нашав, ҳоло аҷоиботии ин ҷумлаҳои дуруғин дар пеш.

«моддаи 8. Ташкилотҳои динӣ аз давлат ҷудо буда, ба корҳои давлатӣ мудохила карда наметавонанд.»
Пас барои чӣ дар масҷидҳо имомҳо ба корҳои давлатӣ мудохила карда, таърифу тавсиф ва тарғиби корҳои давлатӣ менамоянд?

«моддаи 10. Давлат ва ҳамаи мақомоти он, шахсони мансабдор, шаҳрвандон ва иттиҳодияҳои онҳо вазифадоранд Конститутсия ва қонунҳои ҷумҳуриро риоя ва иҷро намоянд.»
Аммо чаро дар амал танҳо шаҳрвандони бечора «қонунҳои ҷумҳуриро риоя ва иҷро» намуда , Давлат ва ҳамаи мақомоти ону шахсони мансабдор қонунҳои ҷумҳуриро писанд ва риояву иҷро намекунанд? Ё ин қонунҳо танҳо барои шаҳрвандон аст?

Порлумон дар назарам торафт як сехи истеҳсолкунандаи «Туалетная бумага» метобад.

Чаро коргарони сех, яъне вакилон моддаҳои конкретӣ ва воқеӣ наменависанд? Масалан беҳтар нест, ки ба моддаи 13 вожаи «Хитой»-ро ҳамроҳ намуда чунин тағирот ворид намоем?
«Замин, сарватҳои зеризаминӣ, об фазои ҳавоӣ, олами набототу ҳайвонот ва дигар боигарии табиӣ моликияти истисноии давлат мебошанд ва давлат истифодаи самараноки онҳоро ба манфиати халқи Хитой кафолат медиҳад»
Ва баъд ба моддаи 1 чунин иловаҳо ворид намоем:
«Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Тоҷикистон ҳаммаъноянд, давлат – президент ва Эмомалӣ Раҳмон низ хаммаъноянд»
Бале дар тамоми Сарқонун калимаи «президент» бо калимаи «Эмомалӣ Раҳмон» иваз карда шавад. Чунки дигар кас президент шуда наметавонад ку, ва агар шавад ин аллакай ғайриқонунӣ хоҳад буд.

Аз моддаи 14 боби дуюм доир ба ҳуқуқ, озодӣ, вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд оғоз мешавад.
«моддаи 14. Маҳдуд кардани ҳуқуқ ва озодиҳои шаҳрванд танҳо ба мақсади таъмини ҳуқуқ ва озодии дигарон, тартиботи ҷамъиятӣ, ҳимояи сохти конститутсионӣ ва тамомияти арзии ҷумҳурӣ раво дониста мешавад.»
Пас оё Зайд Саидов ба «ҳуқуқ ва озодии дигарон, тартиботи ҷамъиятӣ, ҳимояи сохти конститутсионӣ ва тамомияти арзии ҷумҳурӣ» таҳдид дошт, ки аз ҳавопаймо пояш ба замин нарасида озодияш маҳдуд шуд?

«моддаи 16. Шаҳрванди Тоҷикистон дар хориҷи кишвар таҳти ҳимояи давлат мебошад.»
Муҳтарам кормандони сех, ба ин модда илова намоед, ки «ба истиснои мардикорони Русия».

Фантастика! «моддаи 17. Ҳама дар назди қонун баробаранд.» Ин ҷумларо тамоман аз Сарқонун бурида партоед.
Ё хайр ҳеҷ гап не як-як дар байни моддаҳо ҳаминхел ҳазлу шӯхӣ ҳам бошад хонандаи Сарқонун зиқ намешавад.

Ана боз як «анекдот»:
«моддаи 18. Ба ҳеҷ кас шиканҷа, ҷазо ва муносибати ғайриинсонӣ раво дида намешавад.»

Дар моддаҳои 19 ва 20 омадааст: «Ҳар шахс аз лаҳзаи дастгир шудан метавонад аз ёрии адвокат истифода кунад….Ҳеҷ кас то эътибори қонунӣ пайдо кардани ҳукми суд дар содир кардани ҷиноят гунаҳгор дониста намешавад.»
Пас чаро Зайд Саидовро тариқи ТвСафина бе ҳукми суд гунаҳкору ҷинояткор эълон намуданд?

«Анекдот»-и навбатӣ барои донишҷӯйҳо:
«моддаи 29. Шаҳрванд ҳақ дорад дар маҷлис, гирдиҳамоӣ, намоиш, раҳпаймоии осоишта, ки қонун муқарар кардааст, ширкат варзад.
Ҳеҷ касро ба ин тадбирҳо маҷбуран ҷалб кардан мумкин нест.»
Ин моддаро ду рӯз пеш таҳдиди омӯзгорону декану ректорҳои Донишгоҳҳо пачақ-мачақ карда партофт, «касе ба дави миллӣ наояд «зачет» намемонам!».

Аслан пачақ-мачақшавии Сарқонун аз болои боло аз номзадгузорӣ дар интихоботи президентӣ оғоз меёбаду бо муаллимҳо ба поён мерасад. Барои онҳо Сарқонун коғазпорае беш нест.

Мисолҳои бешумореанд, ки мақомоту мансабдорон қонуншиканӣ карда, боиси беқадршавии Сарқонун мегарданд.
Масалан, «Облава» кардани ҷавонон, қонуни номзадӣ ва интихоби президент, маҳдуд намудани сомонаҳо, дахлпазирӣ ба дахолатнопазирии вакили мардумӣ Зайд Саидов, бе роҳи алтернативӣ пулакӣ кардани роҳ аз тарафи IRS, фишор ба дигарандешон ва тағобозию маҳалгароии мансабдорону порахурии давлатдорон аз А то Я.

Саросари Сарқонун пур аз суханҳои ширину дурӯғине, ки худи давлатдорон онро риоя намекунанд. Агар идома диҳам, гигабайтҳои ин сомона камӣ мекунад. Беҳтараш худатон як ин китоби афсонахоро ба даст гирифта хонеду бихандед ва ё бигирйед..
Ин ҳолу аҳволро дида рубоии Умари Хайём ба хотирам меояд:
Гар бар фалакам даст будӣ чун Яздон,
Бардоштаме ман ин фалакро зи миён…