Тоҷики бесоҳиб ва болои сӯхта намакоби мақомот

9 01 2015

ghorat
Бакайдгирии мусофирони хавопаймои Красноярск-Хуҷанд сар шуд. Бо дустон хайрухуш намуда ба қатори мусофирон ҳамроҳ шудам. Чашмам ба ҷавони зоҳиран тоҷике афтод, ки пулис аз дастонаш завлонаро раҳо карда рафт. Ба ҳама маълум буд, ки ӯ депортшуда аст.

Вақте ба ҳавопаймо нишастем ин нафари депортшуда дар курсии паҳлуи ман ҷой гирифт. Солҳои пеш худи «стюардессаҳо» ба мусофирон мегуфтанд, ки ҳар ҷои холие ефта нишастан гиред. Акнун баръакс онҳо таъкид мекарданд, ки танҳо аз рӯи нишондоди чипта ҷоятонро ефта нишинед. Аммо ҳанӯз одати пешин нишастааст.

Ин муҳоҷири «депортшуда» Дилшод ном дошт ва аз ноҳияи Ҳисор буд. Ӯ дар як корхонаи чуббурии Красноярск кор мекардааст. Дилшод нақл кард, ки се моҳ пеш «вагонча»-и ҷои истиқоматашон ба коми оташ рафт ва шиносномааш ҳамроҳи иҷозатномаи кору қайднома(регистратсия) сӯхтанд.

Рӯзи дигараш кормандони хадамоти муҳоҷират ӯро ба ҳабс мегиранд. Сабабаш надоштани шиноснома ва дигар ҳуҷҷатҳо. Дар боздоштгоҳи махсус барои муҳоҷирон се моҳро гузарондааст. Танҳо имрӯз ӯро ба Тоҷикистон мефиристанд.

Ба саволи он ки ое ягон намояндаи консули Тоҷикистон аз ҳоли онҳо хабар мегирифт посух дод, ки як маротиба як «галстукдор» омада гуфт, ки ба умеди касе нашаванд худашон аз паи худашон шаванд. Ҳоло порае аз нақлҳои ӯро, ки сабти садои намуда будам инҷо меорам.

«Ман дар «спетсприем» неки хонангиҳо хабар надоранд. Хона занг мезадам, «мамашка» мазаш нестай. Акаҳом бекор. Сум фирист гуфтанд, хаелшон ман кор карда гаштаам… Ина се моҳи расо хоб будам. Дина як тоҷика сар додан, парид. Ӯ ҳафт моҳ дар «спесприем» хоб буд. «Жалоб» е адвокат мегуи мебаран дар камераи хунук махкамат мекунанд. «Какие жалобы? Кто вы такие? Кому вы нужны?» мегану «наказат» мекунанд. Унҷа тоҷик тоҷики худша мефурушад.
Як халта нос сад суми русиай. Аз «воля»(манзураш аз берун) «передача» метян тоҷики худмон «пирашкира» дар таи болишташ руст мекнаю худаш хаппак мехурад. Дига миллато «дружнаянд». Ҳамдигарша «поддержка» мекунанд. Ягон милиса як армяна е озара «тук» гуфта наметонад. Узбако соҳибдоранд. Ҳамин се моҳе, ки унҷа будам надидаам, ки ягон узбак аз як ҳафта зиед истад. Дар давоми як ҳафта мефиристандаш мерад Узбакистон. Аз воля зур «передачашон» метянд. Галстукдорошон тез-тез хабаршон мегиран. Дар берун «кришашон» бақуват аст…

Вақте мара Хуҷанд мефиристодан гуфтам охи мара Душанбе фиристед, ки сум надорам аз Хуҷанд Душанбе брам. Гуфтанд уш «проблеми» ту, Худо гӯй ки навбати парвозат расид. Паспортама дар фурудгоҳи Хуҷанд бармегардонанд.»

Дар дохили ҳавопаймо чор панҷ нафар 200-1000 рубли ҷамъ карда маблағи зарурӣ то расидан ба Ҳисорро барояш додем. Дар фурудгоҳи Хуҷанд шиносномаашро баргардонданд ва бемамониат сафарашро ба Душанбе идома дод. Пас аз як ҳафта аз Ҳисор занг зад ва изҳори ташаккур мекард, ки барои то Душанбе расиданаш кӯмак намудем.

Хушнуд будам, ки мақомоти Тоҷикистон дигар аз депортшудагон чиптапулиро талаб намекунанд. Чунки Хадамоти Муҳоҷирати Русия мегӯяд харҷи роҳкирои хориҷшудагонро онҳо пардохт менамоянд. Аммо он андешаам, ки дар Ватанам рӯз то рӯз ободиву мардумсолории бештар дида мешавад, хом баромад.
Мутаасифона дар Ҳисор ӯро ба прокуратура даъват карда шиносномаашро гирифтаанд ва 2500 сомонии чиптаи ҳавопайморо талаб намудаанд.

Реклама




Зулмоти поёни шаби сияҳ (қисми 7)

15 04 2013

Модари Аслиддинро ҳиссиёти бад фаро гирифта буд. Дилаш гувоҳй медод, ки ба писараш ягон ҳодиса рух додааст. Хобҳои рўзҳои охир дидааш ўро ба чунин ҳолат расонда буд. Ба келинаш мегуфт, «ҳамин Аслиддинам сихату саломат аз дар дарояд, пагоҳаш ба мардум як ош карда медиҳем.»
То Душанбе расидани ҳавопаймо камтар аз ним соат монда буд. Сўхбати Некрўз ва Аслиддин идома дошт.
— Аслй, аз Ориф хабар дорй чй шуд? — суол кард Некрўз.
— Не. Чй шудааст?
— Ээ, бечора бача имсол сахт шикаст хурд. Вай дар як корхона кор мекард. Бо раиси он корхона муносибаташон хеле хуб мешавад.
Ориф як ҳамсинфи дигари Некрўзу Аслиддин буд. Мактабро базўр бо баҳои се хатм карда буд, вале дониши хуби исломй дошт. Миёнақад, хоксор ва зудранч. Аммо шояд пуртоқативу хоксорияш буд, ки ўро як каме тарсу нишон медод. Аз хурдияш намоз мегузошт. Дар муқоиса бо ҳамсинфонаш ягон тори мўяш сафед нашуда буд. Хусусан Некрўз аз нисф зиёди мўяш сафед шуда буд. Аслиддин бошад ҳам торҳои сафед дошт ҳам аз рехтани мўй болои сараш наздик ба калшавй буд. Ориф сермўй ва сиёҳмўй буд, аммо пешонию атрофи чашмонаш сахт пурожанг буд.

Некрўз нақлашро идома медод:
—«Шеф» Орифро сахт ҳурмат мекард. Раис як муддат Орифро дар хонааш ҳамчун боғбон ва посбон ба кор мемонад.Аммо Ориф, ки устои хуб аст, будани ў дар корхона низ барои «шеф» зарур буд.

Орифи меҳнатдўст вазифаи боғбониву посбониро низ хуб ичро мекард. Раис аз ботартибию озодагии ў розй буд, аммо пас аз моҳе мачбур шуд баргашта Орифро ба корхона барад.
Баъд аз ин раис аз Ориф хоҳиш кард, ки ягон точики мисли худаш коргару боадабро ба вазифаи боғбонй ва посбонй ёбад.
Ориф ба якчанд шиносҳояш занг зада пурсучўй мекунад, аммо дўстони дилкашаш ҳама банд буданд. Ахиран Улуғбеки писари раҳматии Қосимбой аз ин чои кор бохабар шуда ба Ориф занг мезанад ва илтимос мекунад бо раис гапзанон карда, ўро ба он кор монад. Ориф Улуғбекро на он қадар хуб мешинохт. Танҳо ҳаминро медонист, ки Улуғбек бармаҳал бепадар монда буду модараш ба дигар деҳа шавҳар кард ва ў дар хонаи тағояш ба воя расид. Ориф ба чанд нафар занг зада аз хулқу атвори Улуғбек пурсид. Дўстон бо як овоз гуфтанд, ки Улуғбек шаробнўш аст ва бинобар ин инсони боваринок нест.
Соҳиби хона ёфтани нафари боэътимодро бар зиммаи Ориф партофта буд. Ориф масъулиятро ҳис карда мехост коргаре ёбад, ки оянда гапшунав ё чавобгар нашавад.
Ориф ба Улуғбек посухи дурўғ дод, ки чои кор банд шудааст ва ҳатто ба Точикистон занг зада аз бародараш хоҳиш кард ягон инсони хубро наздаш фиристад. Маош ва шарту шароитро низ ба бародараш фаҳмонд.
Рўзи дигар «шеф» хоҳиш кард, ки дар давоми ду рўз ба ў посбон ёбад. Чунки ў бо чамъи оилааш ба хорича истироҳат меравад.
Аз байн як рўз гузашт. Бегохй Ориф ноилоч ба Улуғбек занг зад. Бигзор як сағира пул кор кунад гуфта, ўро таклиф кард. Ориф бо Улуғбек вохўрда ўро ба хонаи «шеф» мебарад. «Шеф», ки ба Ориф бовар мекард ба Улуғбек аҳамияти хоса намедиҳад.
Улуғбек чавони 7-8 сол хурдтар аз Ориф буд. Бо пўсти сиёҳи моил ба зардй, чашмҳои танг ва хараки паст, ё худ пачақи бинияш бештар ба муғултаборҳо монандй дошт.

Улуғбек саҳарй ба кор шурўъ кард. Раис ба Улуғбек хурокпулии 15-рўза дода, худ ба хорича рафт ва як қасри боҳашамат дар ихтиёри Улуғбек монда буд. Ориф чанд рўз пас ба Улуғбек занг зада аҳволпурсй мекард. Сипас насиҳат мекард, ки мабодо шароб нанўшад ва баръакс дар чунин шароити хуб намозхониро огоз намояд.

Аз байн якчанд рўз гузашт ва омад-омади «шеф» ҳам наздик шуд. Боре Ориф занг зада дар рафти сўҳбати пай бурд, ки Улуғбек ширакайф аст. Хавотир шуда, бегоҳ беогоҳй хабаргирй меравад.

Даричаи бўстонсарои «шеф»-ро як чавони тангчашми ношинос мекушояд, ки аз мастй базўр бо пой меистод. Ориф ҳайрон шуда ба хона медарояд. Он ношинос чизе гуфта калавида-калавида аз пасаш меомад. Ориф баробари дидани саҳнаи дохили хона аз ҳайрату ғазаб чй гуфтанашро намедонист. Дар як курсии чармин Улуғбек ва дар болои зонуяш як духтаре нишаста буд. Дар курсиҳои дигар, боз ду духтари дигар нишаста буданд. Дар болои миз якчанд намуди мевачот ва дар таги миз шишаҳои холии нўшокиҳои спиртй буд.

Улуғбек бо дидани Ориф гўё ҳушёр шуда буд, духтарро аз худ дур карда аз чояш хест. Ориф чизе намегуфт, танҳо бо табассуми ғазаболуд ба чашмони Улуғбек назар мекард. Улуғбек ба ин нигоҳ тоб наоварда гуноҳкорона сарашро поин кард ва ба гапзанй даромад. Чавони ношинос даромада дар назди як духтар нишаст ва ҳайрон-ҳайрон ба Ориф нигоҳ мекард. Улуғбек бахшиш пурсида фаҳмонд, ки имрўз зодрўзи ин дусташ буд, бинобар ин як базмча оростанд. Дар ин вакт дар кушода шуда, боз як нафари дигар даромад. Ориф ўро зуд шинохт. Ин Масрури «машенник» буд, ки дар даст як борхалта дошт. Аз сабабе ки бо дуздию фиребгарй ном бароварда буд, ба ў лакаби «машенник» часпида буд. Аз чаранг-чаранги дохили борхалта маълум шуд, ки ончо зарфҳои шишагй ва аз эҳтимол дур не нўшокиҳои спиртй буданд.

Масрур низ Орифро шинохта «ооо, акаи Ориф чй хел шумо…» гуфта ўро бар оғўш мегирад. Масрур чавони сергап ва доим дар лабонаш табассум буд.
Масрур гарчанде, ки худро хуб идора мекард, аммо аз чашмони сурх ва бўи нафасаш фаҳмо буд, ки ў низ нўшидагй аст.
Ориф бо чеҳраи чиддй ба бачаҳо фаҳмонд, ки ин шабу рўз «шеф» бояд аз хорича баргардад ва дар ин хона «банкет» кардан, метавонад на танҳо Улуғбекро, балки ўро низ беобрў карда аз чои кор монад.
Масрур гуфт, «э, акаи Ориф, мо даҳ дақиқа шуд омадем. Дўстамон Улуғбекро як бинем гуфта омадем. Хавотир нашавед. Худи ҳозир нияти рафтан доштем. Дар маркази шаҳри Маскав ҳучраеро ичора гирифтаем. Чарх зада ба меҳмонй оед…»
Ориф бо Масрур эҳтиёткорона сухан мекард.
Ориф бахшиш пурсид, ки базмашонро вайрон кард, аммо ўро низ фаҳманд, ин на хонаи ўст ва на хонаи Улуғбек.

Хуллас, «меҳмонҳо» рафтанд. Ориф боз чанд соати дигар дар хона монд. Шояд дилаш гувоҳй медод, ки «меҳмонҳо» баргашта меоянд. Ориф Улуғбекро насиҳат карда гуфт, «Улуғбек, ту инчо пулкоркунй омадаи на маишат. Кор карда, бо кисаҳои пур ва сари баланд ба деҳа баргард. Ин духтарбозиву шаробнўшй оқибати хуб надорад. Ин духтаракони инчо аксараш бемор ҳам ҳастанд. Ман ба ту насиҳати бародарона кардам. Чои корат хуб аст, шароити зистатро ман дар корхона надорам. Беақлй накун ва саратро хам карда кор карда гард…»
Улуғбек ҳушёр шуда буд ва ваъда медод, ки дигар такрор намешавад.
Ориф ба Улуғбек кўмак карда, хонаро батартиб меорад ва сипас ба корхона бармегардад.
Саҳарй бародари Ориф занг зад ва гуфт, ки шарту шароити кор писандаш шуд, бинобар ин ў худ азми сафар дорад. Ориф, ки ба Улуғбек дигар боварй намекард, ин нияти бародарашро хуш пазируфт.
Аз байн ду рўз гузашт. Ниҳоят ба корхона хабар расид, ки «шеф» баргаштааст. Дере нагузашта ронандаи «шеф» ба корхона омад ва ба Ориф гуфт, ки ба мошин бишинад, раис мехоҳад ўро бинад. Ориф ҳис кард, ки чй гапе шудааст. Ронанда Орифро ба бўстонсарои «шеф» бурд.

Шеф ба Ориф «сейф»-и шикастаи холиро нишон дода, гуфт, ки дар дарунаш 600 ҳазор рубл ва як таппонча буд.

Акнун Ориф бо бародараш чор моҳ аст, ки бемузд дар он корхона кор мекунанд ва боз чор ё панч моҳи дигар бояд ройгон кор кунанд. Бояд ҳаминтавр бо «шеф» ҳисобй кунанд.
Хайрият «шеф» пеш аз ба хорича рафтанаш хавф бурда, на ҳамаи пулҳояшро дар бўстонсарояш монда будааст.
Аз Улуғбек бошад ягон хабар нест. Дар Маскав касе ўро надидааст ва дар Точикистон ҳам нест. Ана ҳамин хел гапҳо, Аслй.
— Эҳаа, кори хуб нашудааст. Бечора Орифи соддае.. Улуғбекро ба даст кунанд ҳам бо он сағираи бехонаву дар чй мекунанд? — афсўс хўрда гуфт Аслиддин.

Некруз ба соати дастияш нигоҳ карда гуфт:
— Қариб расидем. Бист дақиқаи дигар ва мо дар Душанбе…





Зулмоти поёни шаби сияҳ (қисми 6)

1 04 2013

Ҳавопаймои Маскав-Душанбе парвозашро давом медод.  Аслиддин пас аз хоби кутох бедор шуд. Телефони дастиашро бо нияти фахмидани вакт ба кор андохт. Сипас бo кафи даст ба зонўи Некрўз зада,
— Хайр, гап зан! Аз гап монди-ку. -гуфт.
Некрўз ба даҳонаш ишора кард, ки нос дорад. Ангушти ишоратияшро ба маънои «як дақиқа» боло бардошт ва сипас аз чой бархоста ба охири ҳавопаймо, ба ҳочатхона рафт.

Дере нагузашта баргашта омад ва ба чои худ нишаст. Аслиддин табассум карда гуфт:
— Э Некрўзе, ту кай одам мешавй-а? Хамон ностуфкуният дар сари зани генерал бароят бас набуд?
Некрўз бо садои «ваҳ-ҳа-ҳа..» хандаи якбора омадаи худро дошта натавонист.
Асли гуфт: — Боре Искандари «шрам»-ро дидам. Бечора захмаш калон будааст, ки ин кадар изи калон мондааст.
Некрўз ба пешонияш ишора карда,
— Э вай аз инчо то болои чашмаш дарида буд. Чй гуфт ба ту? Ҳанўз ҳам аз ман хафа аст?
— Вакти баҳузур гапзанй набуд. Кўтоҳакак накл кард. Канй Некрўзчон, «Сухан аз даҳони Лукмон хуш аст», ҳамон киссаро худат накл кун. — хоҳиш кард Аслиддин.

Некрўз табассум карда гуфт,
— Солҳои донишчўи пас аз чанги шаҳрвандй, Душанбе пур аз «боевик» шуда буд. Ман, Ҳофиз ва Сабур дар маҳалаи Зарафшон зиндагй мекардем. Мо дар ошёнаи шашум як хонаро ичора гирифта будем. Дар поён, дар ошёнаи чорум як «боевик» бо оилааш зиндагй мекард. Дар боло, дар ошёнаи ҳафтум Искандар ва боз чор донишчўи дигар ичоранишин буданд.

Як руз нос кашидам ва аз тиреза ба поён нигоҳ накарда нос туф кардам. Вакте каллаи зани «боевик»-ро, ки аз тиреза ба поён нигоҳ мекард дидам, алакай дер шуда буд. Нос фаромада рост ба сари ў зад. «Чарсас» карда дар байни мўйҳои рангкарда ва зебо шоназадааш зада пош хўрд. Ман худро зуд ба акиб кашидам. Маро надид. Оҳиста тирезаро кулф задам. Зуд аз тамоми хона халтаҳои пуру холии носро чамъ карда пинҳон кардам ва дандонҳоямро тоза шустам. Ба Сабур ва Ҳофиз кори рухдодаро накл кардам. Ҳама маслиҳат кардем, ки дар ин хона ҳеч кас нос намекашад. Ҳардуи онҳо бе ин ҳам носкаш набуданд. Бо тарсу ларз китобу дафтарҳоро кушода дар интизори «боевик» нишастем.

Рўз омада бегоҳ шуд. Ниҳоят дарро касе сахт-сахт куфт. Ман дарро кушодам. Бо дидани чеҳраи «боевик» муйҳои баданам сих шуданд. У дар даст таппонча фашшаскунон дарро зада даромад ва таппончаро ба пешониям зер карда фарёд мезад, «Дар сари зани ма кй нос туф кад!? Кй?! Гав за!».
Аз газаб чашмонаш калон ва дандонҳояш гачаррос зада фашшас кунон тез-тез нафас мегирифт.
Аз тарс дасту пойҳоям дарак-дарак меларзиданд ва забонам наметавонист ҳарфе талаффуз кунад. Дар як лаҳзае, ки таппонча дар пешониям буд, тамоми ҳаёти гузаштаам мисли навор аз пеши назарам гузашт.
Хайрият, Ҳофиз, ки аз ман се-чор кадам дуртар меистод, «акачон, дар ин хона ҳеч кас носкаш нест.» гуфту «боевик» таппончаро аз пешониям гирифт. Сипас фашшосзанон бо пойафзолҳояш ба хонаҳо гашта бо лагад кўрпачаҳоро ҳар тараф пош медод. Ба ҳар тараф нигоҳ карда назди Хофиз омад ва гуфт «ага фанум кадй ҳамта мепаронум!».
Ман, ки чанд дакика пеш чон аз танам рафта буду ба мурдан тайёр шуда будам, дубора чон гирифта забонам кушода шуд. Гуфтам, «Не, акачон, мо ҳарсе носкаш нестем. Кобед ҳамачоро. Ана кисаҳоямонро ҳам бинед..» ва чайбҳоямро чаппа карда нишон додам.
«Боевик» ба назди тирезаи кулфзада рафта бозистод. Пардаро як су карда ба токчаи таги тиреза назар кард.
Сипас дашномдеҳон аз хона рафт. Дарро кулф задем. Аз тарс ранги ҳамаамон парида буд ва бо ҳам сухане намегуфтем. Аз байн ду-се дакика ҳам нагузашта аз болои сарамон, аз хонаи Искандар доду фигон ва гулдур-гулдури афтиданҳо баланд шуд.

Пагоҳаш фаҳмидем, ки дарашон так-так шудааст. Искандар дар он ҳолат бо даҳони пур аз нос дарро мекушояд.
«Боевик» ин ҳолати Искандарро дида бесаволу чавоб, бо таги таппонча ба пешонии ў чунон мезанад, ки пешонияш медарад ва чобачо аз ҳўш рафта меафтад. Баъд ҳамаашонро кариб ним соат лагадкорй мекунад.

Фардояш Искандар бо ҳамроҳонаш ба назди ман даромаданд. Чун носкашии маро медонистанд бо ман хеле баҳсу кашмакаш карданд.

Ҳарчанд аз хумори нос дандонҳоям гиз-гиз мекард ҳам се руз ба даҳон нос нагирифтам ва дар киссаам ҳам минбаъд гирифта нагаштам, ки мабодо ногаҳон «боевик» аз пешам баромада кисаамро наковад!
Он замон аз тирезаҳои пластикй ному нишоне набуд ва тирезаро ҳамхонаҳоям «иллат раваду одат не» ту хоҳ нохоҳ як руз ин коратро идома медиҳй гуфта, бо се то мехи дусадй маҳкам карданд.

Ана ҳаминхел, дустам. Ин аст таърихи «шрам»-и Искандар.
(давом дорад)





Бардорад зам, набардорад хам зам..

26 09 2011

Дируз барои як дустам, ки азми сафар ба Ватан дорад чиптаи хавопаймо харидем.
Нархи чипта моро ба хайрат овард. Нархи хамаи самтхои Точикистон, Узбакистон, Туркманистон ва Киргизистонро пурсучу кардем. Аз хама чиптаи гарон самти Точикистон буд. Чипта ба шахри Хучанд, ки мохе пеш 8 хазор рубли руси нарх дошт, имруз 14 хазор буд. Ба Душанбе 10 хазор, ки ин хам нисбати дигар чумхурихо гарон аст. Масалан ба шахри Оши Киргизистон 6 хазор рубл, Бишкек 5 хазор, Тошканд 7 хазор.
Ба суол чаро чипта ба самти Точикистон ин кадар гарон аст, чиптафуруш китф дархам заду гуфт, ки фикр намекунам ин гароншави ба нархи сузишворй ё курби доллар рабте дошта бошад ва сабаб шояд аз афзоиши талабот бошад..
Ба хона омада харитаро боз кардам. Фикр кардам, ки наход Точикистон ин кадар дур бошад.
Ё шояд самти Точикистон «падём» бошаду хавопаймо сузишворй бештар мехурад?

Ана гамхории дастандаркорони мо нисбати шахрвандони мухочири худ. Наход то ин дарача Точикистон бесохиб монда бошад, ки нарххо беназоратанд? Дар дасти кист ресмони нархи чиптахои хавопаймо? «Бардорад зам кун..» гуфта, мардумро горат накунед, эй мусулмонон. Ин мухочири бечора бардоштан мегирад, вале зам кардан хам худуде дорад ё на?
Чй мешавад, ки ба самтхои шахрхои Тюмен, Новосибирис, Краснаяр ва Иркаутск хатсайри катора боз намоянд, то мардум интихоби васеъи равуой дошта бошад. Аз дигар чумхурихои хамсоя ибрат гиред. Онхо хеле гамхоранд нисбати шахрвандони худ.





Ба хавопаймо нишастанро кай меомузем?

7 09 2010

Хавопаймо мепариду сари чанд вакт садои баланди «стюардесса» мебаромад: — Чанд бор гуфтам дар инчо нос накашед! Шумо чи хел одам гапа намефахмед?!

Якчанд сархо бо шунидани ин садо ба пушт тоб мехуранд. Мехоханд бубинанд, ки кист вай одами носкашидаги. Пас аз он ки уро диданд ба пеш тоб хурда дар суроги халтаи нос мешаванд. Гуё ба хотирашон носкаши омад. Ё фикр мекунанд, ки мешудааст-ку.

Пештархо ба гушам гохгох мерасид, ки гуё аз точикистонихо дехотихо маданияти камтар доранд ва шахрихо маданияти баландтар. Аммо чандин маротиба шохиди он гаштам, ки ин гап асос надорад. Аслан ин аз тарбияи дар оила гирифтааш сарчашма мегирад.

Вакти ба автобус ва ё хавопаймо нишастанро мебинив,  мехохи шахриро ба сари дехоти заниву дехотиро ба сари шахри… Назоратчиён хой-хой нагуянд на кудаки хурдсолро нигох мекунему на занхоро ва дарро пачак карда медароем. Гуё агар акиб монем бечо мемонда бошему мачбур чоямон болои болхои хавопаймо мешавад. Кай мо ба автобусу хавопаймо нишастанро меомухта бошем. Аз байни мусофирон як садо баромад: «Хой, хамотонба чо хаст шарманда накунетон!». Хайрият ин хел одамхо хам будаанд, гуфтам ба худ. Вале сохиби овоз дид ки касе уро гуш намекунад, у низ ба кашмакаши ба автобусдарои хамрох шуд. Гуё худ дар гапи худаш нобовар накард, ки мабодо бечо намонад. Ё шояд хост хамаро фиреб дода ором намояду худаш аз хама пеш ба хавопаймо дарояд…

Якчанд мусофирони намояндахои миллатхои славяни ба кашмакашхо хамрох намешуданд ва аз дур бо тамасхур назорат мекарданд. Дар хакикат аз хама охир онхо даромаданд ва чиптаро нишон дода чойхои худро сохиб шуданд. Дар чиптахо аслан раками чои нишаст сабт шудааст. Вале худи назоратчиён намегузоранд ки ба ракамхои чои нишаст риоя намоем: — Эээ, нишастан гиред дар дилхох чойхои холи!..

Русхо бошад саросема нашуда, даромада аз руи ракам чойи худро пайдо карданд ва «стюардессаро» даъват карда талаб карданд ки чойи онхоро холи намоянд. Стюардесса харчанд ба онхо фахмонд, ки аз руи ракам хеч кас нанишастааст ва ба дилхох чойхои холи нишастан гиранд. Аммо чун «дилхох чойхои холи» дар охири салун буд русдухтарон бо катъият талаб карданд ки бигзор хамин шахсоне ки дар чойхои онхо нишастаанд, хеста ба хамон «дилхох чойхои холи» рафта биншинанд. Мачбур чор нафаре ки бо хамин кадар зeру захм ва кашмакашихо яке аз аввалинхо даромада чойи нишаст гирифта буданд, гуё чангро бохта бошанд супсурх бо гушхои кашол хакораткунон ба акиби салун рафтанд.

Ин сахнаро дида, дарк кардам ки махз худи коркунони фурудгох, назоратчиёну «стюардесса»хо миллати моро ба хамин камбуди маданияти нишаст оварда расондаанд. Чунки агар мусофиронро на аз руи масали «хозирро хузур, гоибро шалгам» чойгир намоянд, балки аз руи раками чойи нишаст чобачо намоянд, онгох охиста-охиста ин талотупии вакти нишаст аз байн меравад ва мо аз тамасхур «эмин» мемонем. Дар хамаи чиптахо раками чои нишаст хаст-ку ё он ракамхо барои зебоии чипта аст? Бо риояи ин ракамхо хар кас хохад донист ки хох дер дарояд, хох барвакт аздусар дар хамон чойи худаш хохад нишаст.